Minn Sergio Grech
L-1962 kienet sena Attiva.Mill-1958,wara r-rizenja tal-Gvern
ta'Mintoff u l-irvell t'April,sa l-1962 Malta esperjenzjat mill-gdid
Gvern Kolonjali.F'dawn l-erba'snin ma saret l-ebda
elezzjoni.Is-sitwazzjoni ekonomika mserrha izzejjed fuq is-servizzi
bdiet miexja dejjem iktar lejn kolass totali.L-elezzjoni kellha iggorr
maghhha ukoll il-glieda politioko-religjuza li ovvjament bdiet qabel
l-1962 u lahqet il-quccatta taghha matul il-kampanja
elettorali.Protagonisti f'dan l-affront kienu ovvjament Duminku Mintoff
u Mikiel Gonzi.Argument shun immens kien jekk il-knisja kelliex jedd
jerw le tindahal fl-isfera politika.mintoff qal le.Ovvjament l-antitezi
tieghu Gonzi qal iva.Jidher car li fuq l-agenda tal-partiti li
kkontestaw dik l-elezzjoni jekk mhux l-ewwel punt zgur minn ta'quddiem
kienet l-eliminazzjoni tac-cans li l-perit jiehu l-Gvern.Il-Partit
Nazzjkonalista mmexxi min-Nutar Gorg Borg Oliveir rebah l-elezzjoni u
ghalhekk kellu l-mandat car li jmexxi l-pajjiz sal-1967.Il-Laburisti
kienu laqqmu dik l-elezzjoni bhala Frar l-Iswed.Sejhu lil partiti li
appoggaw l-Knisja bhala ta'taht l-umbrella.Mintoff kien sejjah
ghall-kancellazzjoniu ta'l-istess elezzjoni.Ghadma iebsa quddiem
il-Gvern il-gdid kienet is-sitwazzjnponi ekonomika.l-emigrazzjoni hadet
spinta u kienet minn ta'quddiem fuq l-agenda Nazzjonalista.Fl-istess
sena bdew it-tahdiet ghall-Indipendenza-dibbatitu shih qam x'tip
ta'Indipendenza sater tinghata lil fortizza f'nofs
il-Mediterran.Ovvjament oppozizjoni ma naqsitx.
l-istampa fl-1962 kienet wahda
attiva'ghall-ahhar.F'Novembru'62 bdiet tohrog l-orrizont-propjeta
tal-GWU.Din l-istamperija kienet tippubblika wkoll IL-Helsien u
It-TorcA.Fl=1962 is=segretarju generali John Attard Kingswell kien
heggeg lill-haddiema biex fl-elezzjoni jivvuttaw ghal MLP.Minn hawn
telqet it-tradizzjoni li l-gazzetti tal-Union Print minkejja l-fatt li
l-flus jinhargu mill-GWU taghti support qawwi lill-partit
imsemmi.L-istess stamperija fl-1962 wasal xi makkinarju gdid.Il-Partit
laburista kien beda jibni stamperija ghalih fil-Marsa fejn ix-xoghol li
kien issir il-Hadd ta'fastidju lil Arcipriet ta'Rahal Gdid li kien pront
irraporta l-Kurja.Kull nhar ta'Hadd il-Partit Laburista kien johrog The
Voice of Malta li kienet edittjata minn Anton Buttigieg.IlPN kellu biss
Il-Poplu li kienet tigi pprintjata fil-Lux Press fil-Hamrun.Kien biss
fl-1971 li l-partit beda jipposjedi stamperija bil-pubblikazzjoni
tal-gurnal In-Nazzjon.Mill-PN twieled il-Partit Demokratiku
Nazzjonalista mmexxi minn Herbert Ganado.Skond ta'l-ahhar il-partit
il-gdid twieled biex jikkonfronta iktar lil Mintoff galadarba Borg
Olivier kien mans wisq lejn Mintoff.Il-PDM kien jippubblika l-Malta
Taghna.Fl-1961 Toni Pellegrini halla l-Partit tal-Haddiema u hu waqqaf
il-Partit tal-Haddiema Nsara-partrit li kien jemmen fil-laburizmu
nisrani.Dun Gorg innifsu kellu kliem ta'tifhir ghal din il-konverzjoni
li hu stess sejhilha providenzjali.Mintoff kien issejjah lil Pellegrini
iz-Zring.Il-Partit Kostituzzjonali mmexxi minn Mabel Strickland kien
iwassal l-idejat tieghu minn Il-Berqa,Times of Malta u s-Sunday Times of
Malta.Ghalkemm hu fatt li d-doza politika kienet inqas minn dawk
tal-gurnali msemmijja.Pero'l-antogonizmu kontra l-Mintoffjani kien
car.Gurnal indipendenti kien The Bullettin li waqaf johrog
fl-1984.Il-knisja barra l-pulptu kellha wkoll Lehen is-Sewwa ppublikata
fl-Istitut Kattoliku mill-Azzjoni Kattolika.
F'dan l-istudju hu mportanti li naghtu harsa lejn
il-protagonisti politici u religjuzi.Il-karattri skontraw lil xulxin fuq
hafna temi.Tista'tghid li rari kien hemm konsensus.Fuq l-icken haga
tnisslet diskursata shiha.Il-knisja u djocesi kienet immexxija
mill-Arcisqof Gonzi li nizel hu nnifsu b'ruhu u gismu fl-arena
poliotika.Gonzi jibqa'minghajr dubju ta'xejn l-iktar figura dominanti
mhux biss fl-istorja ekklesjatiska fejn rat it-trijonf tal-knisja lokali
u kif ukoll f'dik politika.Gonzi kellu l-veduti tieghu u ma'dawn
baqa'mwahhal.(Intervista interessanti ma'Gonzi taht il-kappa L-ARCISQOF
JITKELLEM tidher fuq STORJA 78).Il-Partit Nazzjonalista kien imexxi minn
Gorg Borg Olivier.Borg Olivier ma kienx nuvell fil-politika.Wara l-mewt
ta'Nerik Mizzi kien sar Prim Ministru.L-istess kariga okkupha fis-snin
51,53 u kif naraw 'il quddiem fl-1962.Ismu jibqa'maghruf
ma'l-indipendenza ta'sentejn wara.Herbert Ganado telaq mill-PN u waqqaf
il-Partit Demokratiku Nazzjonalista.F'RAJT MALTA TINBIDEL-li wiehed
jista'jsejjahlu enciklopedija ta'nformazzjoni ovvjament kif ra hu-jghid
li l-PDM twieled minhabba t-twemmin li l-PN"ma kienx qieghed jiddedika
ruhu bizzejjed biex jistudja u jkun jista'jirrisolvi meta jkun fil-gvern
il-problemi ekonomici u socjali ta'pajjizna>"Il-partit ra twelidu
fid-19/10/1958.Is-sena 1958 rat ir-rizenja tal-gvern ta'Mintoff u
l-famuzi rvellijiet li sbokkaw mill-roblemi kbar ekonomici li qatghu
nifs lil kulhadd.Mintoff kien lahaq kap tal-partit wara t-tkeccija
ta'Boffa.Popolari f'dawn iz-zminijiet kien is-slogan Boffa
Mmoffa.Mintoff jibqa'maghruf ghal militantizmu tieghu.Kien in-naha
l-ohra opposta ta'Gonzi.Ovvjament Mintoff kien qed imexxi partit li
kontinwament kien qed jigi akkuzat bil-kommunizmu,b'allejanzi malKremlin
u Tito.Mexxa partit kontra t-theddida komda ta'l-interdett.Il-proposta
tieghu ta'l-integration kienet giet attakata gafna mill-awtoritajiet
ekklesjastici ghsb-bazi ta'nfiltrazzjoni drammatika ta'Protestantizmu u
okkazzjoni biex jidhol id-divorzju.Mabel Strickland kien responabbli
mill-partit Kostituzjonali fi zmien meta ftit nisa kienu attivita
politikament'taqta'xi ndiwidwi mill-Azzjoni Kattolika li ovvjament ma
kientx istituzzjoni politika.Strickland kella politika kolonjali.Bhal
missierha riedet rabtiet ishah mal-Gran Britrtanja u l-issue principali
taghhha matul il-kampanja elettorali kien ix-xoghol flimkien
mar-religjon.Ir-religjon u d-difiza taghha kienet l-uniku mezz biex jigi
evitat is-suppost kommunizmu Mintoffjan.Kull partit deffesiha din
it-tema.Toni Pelligrini fl-1961 waqqaf il-Partit tal-Haddiema Nsara li
kellu l-appogg tal-Frangiskan Patri Felicjan Bilocca-maghruf
ghall-artikli tieghu li kienu jidhru frontpage fuq il-Lehen fejn id=doza
politika kienet iktar qawwijja minn dik religjuza.Pellegrini kellu
l-appogg ukoll ta'Dun Gorg.Il-promessa tieghu kienet ix-xoghol.Mintoff u
Borg Olivier kienu jigu attakati spiss tramite It-Tarka-ta'l-ewwel iktar
minn tat-tieni.Ghall-elezzjoni 1962 Pellegriniu xandar ittra theggeg
ghal vot mill-istess Boffa.Il-partit pelligrinjan adotta l-arma
tal-partit Boffista maghrufa bhala taz-zewg idejn.
IL-KAMPANJA ELETTORALI
Il-kwistjoni poliotika-religjuza ma bdietx matul l-1962 izda
zgur hu fatt li splodiet matul il-kampanja elettorali.Deher car li
kulhadd kien armat sa snienu.Il-partiti ressqu lil elettorat
il-manifesti taghhhom.Wedgha komuni kienet il-harsien tar-religjoin li
ntrabtet max-xoghol.Importanti ninnutaw li l-partiti politici
zdiedu-ghall-precizjoni rduppjaw.Il-partiti l-godda opponew il-politika
ta'Mintoff u nghaqdu mal-famuza Gunta.Nies bhal Mabel issugerew li
jitwaqqaf Front Komuni kontra Mintoff.Proposta simili saret minn Ransey
,kap tal-Partit Demokratiku Nisrani.L-affiljazzjoni Laburista fl-AAPSO
giet mehuda mill-awtoritajiet ekklesjatici bhala pont lejn
il-kommunizmu.Mintoff kien qal fmeeting'il-glieda taghna mhux kontra
l-knisja."Kull partit qal li ghandu l-appogg divin.Dikjarazzjoniujiet
simili jghinu u mhux ifixklu f'pajjiz bhal dan fejn id-distinzjoni fejn
jahbtu l-konfini bejn stat u knisja qatt ma saret.
Matul il-kampqanjs elettorali l-Partit Laburista xela lill-kleru
bit-tikketta qassisin pulitikanti.Il-knisja minn naha l-ohra iddefendiet
ruhha billi qalet li vot ahmar ifisser vot kontra l-Iben t'Alla.Dawk li
appoggaw lilGunta zejnu kull rokna b'kartelluni anti-Mintoffjani.Xi
ezempji-Jekk f'din l-elezzjoni ma timxix mad-direttivi tal-Gunta,tkun
qed tghin 'il ghadu jew Alla jiggidukak,ivvota kif tghidlek il-Gunts jew
Vot lill-Partit Laburista ifisser sena habs lil Isqof.Saru anki paraguni
ma'Castro ta'Kuba.L-istess argumenti tista'tghid dehru f'kull
gurnal.Il-HADDIEM li kien johrog mill-Azzjoni Kattolika fl-14/1/62
iddikjara b'mod solenni-Jekk l-Isqof ihollok,alla jhollok,jekk l-isqof
jorbtok,Alla jorbtok,jekk l-Isqof jisthek,Alla jisthek.Artiklu iffimat
mill-Patri E.Bezzina ippublikat f'IL-BERQA tat-2/1/62 argumenta li
s-Socjalizmu Nisrani ma Jezistix anzi"l-ebda nisrani ma jista'jkun
nisrani u socjalista flimkien ghax dawn jemmnu hwejjegg ghal kollox
differenti minn xulxin.IL-QAWMIEN li kien jippublika l-Moviment Azzjoni
Socjali qal fil-15/2/62 Waslu l-granet decizivi,naghttu rebha kbira
lill-knisja u telfa kbira lil Mintoff.Il-MALTA TAGHNA li fl-1962 waslet
fis-seba'sena taghha hegget biex"il-vot tieghek ghandu jintuza jservi
biex Mintoff jiehu daqqa li ma jqumx minnha.L-edizzjoni ta'Frar
tal-MILITIA CHRISTI taghmilha cara li"ahna ma rridux li jkollna gvern
socjalista,gvern Socjalista ma jistax imexxi pajjiz Kattoliku.
Il=Partit Laburista kellu ghd-dizpozzjoni tieghu
it-TORCA,IL-HELSIEN u l-VOICE OF MALTA.Billi Attard Kinswell tal-GWU
heggeg lill-haddiemma biex jivvuttaw laburista,l-appogg tal-gazzetti
ta'l-ixjeh union f'Malta kien awtomatiku.L-editur ta'IL-HELSIEN kien
Nestu Laviera..Fost il-kittieba tal-gurnal insibu lil Lino Spiteri li
fl-istess elezzjoni sab ruhu fil-Parlament,Albert Hyzler,Anton Buttigieg
uKarmnu Zammit.
(tkompli...)
E-mail to Sergio Grech.
Il-gazzetti jistghu jigu meqjusa bhala sors primarju biex wiehed
jifhem l-istorja ta'pajjizna.